سپتامبر 29, 2026
0
0
بیماری های منتقله از آب و غذا یکی از مهم ترین گروه های بیماری های عفونی هستند که می توانند در مدت کوتاهی افراد زیادی را درگیر کنند. آلودگی آب آشامیدنی، مواد غذایی، سطوح، ظروف و دست ها از مهم ترین مسیرهای انتقال عوامل بیماری زا به شمار می روند و در صورت فراهم بودن شرایط، یک مورد ابتلا می تواند به طغیان بیماری در یک خانواده، محل کار یا مرکز تجمعی منجر شود.
بر اساس گزارش مرکز مدیریت بیماری های واگیر وزارت بهداشت، در شش ماهه نخست سال مورد بررسی، ۳۲۸۶ طغیان بیماری های منتقله از آب و غذا در ۳۱ استان کشور ثبت شده است. تعداد این طغیان ها در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۳ درصد افزایش داشته و در مجموع ۱۴۷۲۶ نفر در این طغیان ها مبتلا شده اند که ۱۱۰۹ نفر از آنها بستری و ۱۹ نفر نیز فوت کرده اند.
طغیان بیماری زمانی مطرح می شود که تعداد موارد بیماری در یک جمعیت، منطقه یا بازه زمانی مشخص، بیشتر از میزان مورد انتظار باشد یا چند نفر پس از مصرف یک ماده غذایی یا نوشیدنی مشترک، علائم مشابهی پیدا کنند. به همین دلیل، شناسایی سریع طغیان اهمیت زیادی دارد و می تواند به پیدا کردن منبع آلودگی و جلوگیری از گسترش بیماری کمک کند.
بر اساس نظام مراقبت بیماری های واگیر کشور، در شرایطی که دو نفر یا بیشتر پس از مصرف یک ماده غذایی یا نوشیدنی مشترک دچار علائم بالینی مشابه شوند، موضوع باید به صورت فوری به نظام سلامت گزارش شود. افزایش غیر معمول مواردی مانند اسهال، استفراغ، تهوع و درد شکم در یک منطقه و دوره زمانی مشخص نیز می تواند نشانه وقوع طغیان باشد.
آمار ثبت شده نشان می دهد بیماری های منتقله از آب و غذا محدود به یک منطقه خاص نبوده و در تمام استان های کشور گزارش شده اند. این موضوع اهمیت نظارت بر کیفیت آب، مواد غذایی و شرایط بهداشتی محل تهیه، نگهداری و توزیع غذا را بیشتر می کند.
از مجموع طغیان های ثبت شده، ۴۶ درصد مربوط به مناطق روستایی و عشایری و ۵۴ درصد مربوط به مناطق شهری یا حاشیه شهرها بوده است. استان هایی که بیشترین تعداد طغیان را داشته اند عبارتند از:
این پراکندگی نشان می دهد که مسئله بیماری های منتقله از آب و غذا تنها به مناطق روستایی یا مناطقی با دسترسی محدود به خدمات بهداشتی مربوط نیست و در محیط های شهری نیز می تواند رخ دهد.
در مجموع ۳۲۸۶ طغیان گزارش شده، ۱۴۷۲۶ نفر به بیماری مبتلا شده اند. از میان این افراد، ۱۱۰۹ نفر نیاز به بستری داشته اند و ۱۹ مورد مرگ نیز ثبت شده است. بر این اساس، نرخ بستری حدود ۵.۷ درصد و نرخ مرگ حدود ۰.۱۳ درصد گزارش شده است.
شدت و گستردگی طغیان ها یکسان نبوده است. تعداد افراد مبتلا در طغیان های مختلف از ۲ نفر تا ۹۰۵ نفر متغیر بوده و در ۹۶.۵ درصد طغیان ها تعداد مبتلایان بین ۲ تا ۱۰ نفر بوده است. بنابراین، بخش عمده طغیان های ثبت شده کوچک بوده اند، اما وجود برخی طغیان های گسترده نشان می دهد که در صورت شناسایی دیرهنگام منبع آلودگی، تعداد افراد درگیر می تواند به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند.
بررسی محل وقوع طغیان ها نشان می دهد که خانه با ۲۶۶۰ مورد، شایع ترین محل ثبت شده بوده است. این آمار اهمیت رعایت اصول ساده ای مانند شستشوی دست ها، نگهداری صحیح مواد غذایی و جلوگیری از تماس مواد خام با غذاهای آماده مصرف را نشان می دهد.
در کنار خانه، ۹۳ طغیان نیز در مراکز تجمعی مانند اردوگاه ها، آسایشگاه ها، بیمارستان ها، خوابگاه های دانشجویی و دانش آموزی، مهدکودک ها و مدارس، هتل ها و مهمان سراها، سربازخانه ها و مراکز نظامی و مهمان شهر اتباع خارجی گزارش شده است.
تابلو بالینی اصلی بیماران در بیشتر طغیان های ثبت شده، مربوط به علائم گوارشی بوده است. سندرم اسهال حاد آبکی با ۵۰.۶ درصد، بیشترین سهم را داشته و پس از آن سندرم مسمومیت غذایی با ۳۵.۶ درصد قرار گرفته است.
سندرم اسهال خونی و سندرم زردی نیز به ترتیب در ۴.۶ و ۱.۹ درصد طغیان ها به عنوان تابلوی بالینی اصلی گزارش شده اند. در ۷.۳ درصد موارد نیز علائم و نشانه های اصلی ثبت نشده است.
اسهال آبکی، استفراغ و سایر علائم گوارشی می توانند در مدت کوتاهی باعث از دست رفتن آب و املاح بدن شوند. سازمان جهانی بهداشت نیز کم آبی بدن را یکی از مهم ترین خطرات بیماری های اسهالی می داند و بر استفاده از محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS و مراجعه به مراکز درمانی در موارد شدید تاکید دارد.
بر اساس بررسی تیم های ارزیابی طغیان، غذا در ۵۱.۷ درصد موارد به عنوان منبع احتمالی ایجاد طغیان شناسایی شده است. این یافته اهمیت رعایت زنجیره ایمنی غذا را از زمان تهیه مواد اولیه تا پخت، نگهداری و مصرف نشان می دهد.
از میان عوامل میکروبی شناسایی شده در این طغیان ها نیز گونه های شیگلا فراوانی بیشتری نسبت به سایر عوامل بیماری زا داشته اند. شیگلا می تواند از طریق آب و غذای آلوده و همچنین تماس مستقیم فرد به فرد منتقل شود و رعایت بهداشت دست ها، آب سالم و اصول ایمنی غذا از اقدامات مهم برای کاهش انتقال آن است.
پیشگیری از بیماری های منتقله از آب و غذا فقط به رعایت یک نکته بهداشتی محدود نمی شود. ایمنی غذا مجموعه ای از اقدامات است که باید از زمان خرید مواد اولیه تا آماده سازی، پخت، نگهداری و مصرف ادامه پیدا کند. رعایت این اصول در خانه و مراکز تهیه و توزیع غذا می تواند احتمال آلودگی و انتقال عوامل بیماری زا را کاهش دهد.
مهم ترین اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا نیز چهار اصل «تمیز کردن، جدا کردن، پختن و سرد نگه داشتن» را از اصول پایه ایمنی غذا معرفی می کند.
افزایش ۱۳ درصدی طغیان بیماری های منتقله از آب و غذا در شش ماهه نخست سال مورد بررسی، اهمیت مراقبت از سلامت آب و غذا و شناسایی سریع موارد غیر معمول بیماری را نشان می دهد. ثبت ۳۲۸۶ طغیان، ابتلای ۱۴۷۲۶ نفر، بیش از هزار مورد بستری و ۱۹ مورد مرگ نشان می دهد که بیماری های گوارشی ناشی از آب و غذای آلوده را نمی توان صرفا یک مشکل ساده و گذرا در نظر گرفت.
رعایت بهداشت دست، استفاده از آب سالم، آماده سازی ایمن غذا، نگهداری صحیح مواد غذایی و توجه سریع به علائم شدید گوارشی، از مهم ترین اقداماتی هستند که می توانند خطر ابتلا و گسترش این بیماری ها را کاهش دهند. همچنین شناسایی سریع طغیان ها توسط نظام سلامت، بررسی منبع احتمالی آلودگی و اطلاع رسانی به موقع، نقش مهمی در جلوگیری از گسترش بیماری در جامعه دارد.
اولین دیدگاه را شما بنویسید