سپتامبر 24, 2026
0
0
سندرم روده تحریک پذیر یا IBS یکی از اختلالات شایع گوارشی است که می تواند با درد شکم، نفخ و تغییر در الگوی دفع همراه باشد. این بیماری فقط به دستگاه گوارش محدود نمی شود و ارتباط میان مغز و روده نیز در شدت و تداوم علائم آن نقش دارد. به همین دلیل، در سال های اخیر توجه پژوهشگران به روش های غیر دارویی مانند فعالیت بدنی، تمرینات تنفسی، مدیتیشن و یوگا بیشتر شده است.
IBS در گروه اختلالات تعامل مغز و روده قرار می گیرد و معمولا با درد یا ناراحتی مکرر شکمی و تغییر در عادات دفع مشخص می شود. شدت علائم می تواند در افراد مختلف متفاوت باشد و عواملی مانند غذا، استرس، خواب و شرایط روانی در برخی افراد روی علائم تاثیر بگذارند.
بر خلاف بعضی بیماری های گوارشی، IBS لزوما با یک آسیب قابل مشاهده در ساختار روده همراه نیست. همین موضوع باعث شده مدیریت آن معمولا به مجموعه ای از تغییرات سبک زندگی، رژیم غذایی، داروها و در برخی افراد مداخلات مرتبط با محور مغز و روده نیاز داشته باشد.
علائم شایع IBS عبارتند از:
روده و مغز از طریق شبکه ای پیچیده از مسیرهای عصبی، هورمونی و ایمنی با یکدیگر ارتباط دارند که به آن محور مغز و روده گفته می شود. در افراد مبتلا به IBS، تغییر در نحوه پردازش پیام های مربوط به دستگاه گوارش می تواند باعث شود احساس درد یا ناراحتی شدیدتر تجربه شود.
استرس نیز می تواند در بعضی افراد علائم گوارشی را تشدید کند. البته این موضوع به معنای آن نیست که IBS «فقط از استرس» ایجاد می شود یا علائم بیمار خیالی هستند. IBS یک اختلال واقعی و چند عاملی است که عوامل مختلفی در آن نقش دارند.
پژوهش ها همچنین نشان داده اند که اضطراب و افسردگی در افراد مبتلا به IBS شایع تر از افراد بدون این اختلال هستند و عوامل روانشناختی می توانند با شدت و تداوم علائم ارتباط داشته باشند.
یوگا تنها مجموعه ای از حرکات کششی نیست و بسته به نوع تمرین می تواند شامل وضعیت های بدنی، تمرین های تنفسی و تمرکز ذهنی باشد. همین ترکیب باعث شده یوگا به عنوان یکی از روش های مکمل مورد توجه پژوهشگران حوزه اختلالات مغز و روده قرار بگیرد.
یکی از توضیحات احتمالی این است که تمرینات آرام و کنترل شده می توانند به کاهش برانگیختگی ناشی از استرس کمک کنند. از طرف دیگر، فعالیت بدنی منظم نیز ممکن است بر عملکرد دستگاه گوارش و کیفیت زندگی اثر بگذارد.
یک مرور سیستماتیک منتشر شده در سال 2025، نتایج 10 مطالعه درباره یوگا و سندرم روده تحریک پذیر را بررسی کرد. در این پژوهش ها انواع مختلفی از تمرینات یوگا، از جمله وضعیت های بدنی، تمرینات تنفسی و مدیتیشن بررسی شده بود.
نتایج کلی این مرور نشان داد که در برخی مطالعات، یوگا با کاهش علائم گوارشی، اضطراب و افسردگی و همچنین بهبود کیفیت زندگی همراه بوده است.
نکته مهم اینجاست که یک متاآنالیز دیگر در سال 2025، که 11 کارآزمایی تصادفی شده با مجموع 535 نفر را بررسی کرد، شواهد قطعی برای کاهش شدت علائم گوارشی، اضطراب و افسردگی یا بهبود کیفیت زندگی در مقایسه با گروه کنترل پیدا نکرد. پژوهشگران، ناهمگونی مطالعات و خطر بالای سوگیری را از محدودیت های مهم شواهد موجود دانستند.
بنابراین، شواهد فعلی درباره یوگا امیدوارکننده اما هنوز قطعی نیستند.
مطالعات انجام شده از یک برنامه واحد یوگا استفاده نکرده اند و مدت و شدت تمرین ها نیز با یکدیگر متفاوت بوده است.
با این حال، برنامه های مورد بررسی در پژوهش ها معمولا شامل ترکیبی از موارد زیر بوده اند:
در برخی منابع به وضعیت هایی مانند خم شدن به جلو در حالت نشسته نیز اشاره شده است، اما شواهد موجود برای اینکه یک حرکت خاص بتواند IBS را درمان کند، کافی نیست. بنابراین بهتر است تمرین ها بر اساس شرایط جسمی فرد و با رعایت اصول ایمنی انتخاب شوند.
یوگا در حال حاضر نباید به عنوان درمان قطعی یا جایگزین درمان پزشکی IBS معرفی شود. مطالعات موجود نتایج متفاوتی داشته اند و هنوز درباره میزان تاثیر واقعی یوگا، نوع مناسب تمرین و مدت زمان لازم برای مشاهده اثر، پاسخ قطعی وجود ندارد.
با این حال، یوگا می تواند برای بعضی افراد به عنوان یک روش مکمل در کنار سایر اقدامات درمانی و سبک زندگی مورد استفاده قرار گیرد. شواهد مربوط به ورزش و فعالیت بدنی در IBS نیز نشان می دهد که فعالیت بدنی می تواند برای برخی بیماران مفید باشد، هرچند کیفیت شواهد در بسیاری از مطالعات همچنان محدود است.
ارتباط میان مغز و دستگاه گوارش یکی از بخش های مهم در درک IBS است و همین موضوع باعث شده روش هایی مانند یوگا، تمرینات تنفسی و سایر مداخلات مرتبط با کاهش استرس مورد توجه قرار بگیرند.
مطالعات انجام شده، از جمله مرورهای سیستماتیک جدید، نشان می دهند که یوگا ممکن است برای برخی افراد به کاهش علائم و بهبود وضعیت روانی و کیفیت زندگی کمک کند، اما شواهد فعلی هنوز آنقدر قوی و یکدست نیست که بتوان یوگا را درمان قطعی IBS دانست.
اولین دیدگاه را شما بنویسید