سپتامبر 9, 2026
0
0
وقتی صحبت از درمان کبد چرب می شود، معمولا نام رژیم مدیترانه ای، کاهش وزن و کاهش مصرف قند و غذاهای فوق فرآوری شده مطرح می شود. اما یک پژوهش جدید که در مجله معتبر Cell Metabolism منتشر شده، یک سوال مهم را دوباره مطرح کرده است: آیا ترکیب مواد غذایی در کنار کاهش وزن می تواند روی سلامت کبد تاثیر بیشتری داشته باشد؟
در این مطالعه، سه الگوی غذایی کتوژنیک، مدیترانه ای و کم چرب گیاهی با یکدیگر مقایسه شدند. هر سه گروه حدود 10 درصد از وزن اولیه خود را از دست دادند، اما در برخی شاخص های مربوط به چربی کبد و متابولیسم، نتایج گروه کتوژنیک بهتر بود.
البته این یافته به معنی آن نیست که رژیم کتوژنیک برای همه افراد مبتلا به کبد چرب بهترین انتخاب است. اندازه مطالعه کوچک و مدت مداخله کوتاه بود و برای تعیین برتری بلندمدت این رژیم به پژوهش های بزرگ تر نیاز داریم.
این مطالعه با هدف بررسی این موضوع انجام شد که آیا نوع رژیم غذایی می تواند مزایای متابولیکی کاهش وزن را تغییر دهد یا خیر. شرکت کنندگان افرادی مبتلا به چاقی، پیش دیابت و تجمع چربی در کبد بودند.
در مجموع، 42 نفر که مطالعه را به پایان رساندند در یکی از سه گروه غذایی قرار گرفتند و رژیم ها به گونه ای تنظیم شدند که افراد تقریبا 10 درصد از وزن اولیه خود را کاهش دهند. به این ترتیب، پژوهشگران تلاش کردند تاثیر ترکیب رژیم غذایی را از تاثیر خود کاهش وزن جدا کنند.
سه رژیم مورد بررسی عبارت بودند از:
نکته مهم این است که تمام وعده های غذایی شرکت کنندگان توسط تیم پژوهش فراهم می شد. این کار باعث شد کنترل ترکیب رژیم غذایی در طول مطالعه دقیق تر باشد.
یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش به میزان چربی ذخیره شده در کبد مربوط می شد. هر سه رژیم باعث کاهش چربی کبد شدند، اما میزان کاهش در گروه کتوژنیک بیشتر بود.
به طور متوسط، چربی کبد در گروه کتوژنیک 67 درصد کاهش پیدا کرد، در حالی که این کاهش در گروه مدیترانه ای و گروه کم چرب گیاهی حدود 45 درصد بود.
پژوهشگران همچنین متوجه شدند حساسیت کبد به انسولین در هر سه گروه بهتر شد، اما این بهبود در رژیم کتوژنیک بیشتر بود. کاهش سطح انسولین و افزایش گلوکاگون نیز در این گروه بیشتر مشاهده شد؛ تغییراتی که می توانند در کاهش ذخیره چربی در کبد نقش داشته باشند.
تفاوت میان گروه ها فقط به چربی کبد محدود نبود. وضعیت قند خون و پیش دیابت نیز در پایان مطالعه بررسی شد.
حدود 50 درصد از افراد گروه کتوژنیک در پایان مداخله دیگر معیارهای پیش دیابت را نداشتند. این میزان در گروه مدیترانه ای حدود 29 درصد و در گروه کم چرب گیاهی حدود 7 درصد بود.
این نتیجه قابل توجه است، اما نباید آن را به معنای «درمان قطعی پیش دیابت با کتو» در نظر گرفت. تعداد شرکت کنندگان کم بود و مطالعه برای بررسی اثرات بلندمدت یا پیامدهای بالینی جدی طراحی نشده بود.
رژیم کتوژنیک مورد استفاده در این پژوهش بسیار کم کربوهیدرات بود و حدود 4 درصد انرژی روزانه از کربوهیدرات تامین می شد. در مقابل، سهم چربی در این رژیم حدود 73 درصد بود.
وقتی مصرف کربوهیدرات به این میزان کاهش پیدا می کند، سطح انسولین معمولا پایین تر می آید و بدن بیشتر از چربی و کتون ها برای تامین انرژی استفاده می کند. در مطالعه جدید نیز گروه کتوژنیک کاهش بیشتری در انسولین و افزایش بیشتری در گلوکاگون داشت.
پژوهشگران معتقدند این تغییرات هورمونی می توانند بخشی از توضیح کاهش بیشتر چربی کبد در این گروه باشند. با این حال، برای اثبات اینکه این سازوکار به تنهایی مسئول تفاوت مشاهده شده بوده است، به مطالعات بیشتری نیاز است.
این پژوهش نشان داد که در شرایط خاص همین مطالعه، رژیم کتوژنیک پس از کاهش وزن مشابه، کاهش بیشتری در چربی کبد و بهبود بیشتری در برخی شاخص های متابولیکی ایجاد کرد. اما از این نتیجه نمی توان گفت که کتوژنیک برای تمام افراد مبتلا به کبد چرب بهتر یا ایمن تر است.
مطالعه فقط 42 شرکت کننده داشت و مداخله حدود چهار تا پنج ماه طول کشید. بنابراین هنوز نمی دانیم آیا این برتری در مدت چند سال نیز حفظ می شود و آیا رژیم کتوژنیک از نظر پایبندی طولانی مدت، وضعیت قلبی عروقی و سایر پیامدهای سلامت همچنان مزیت مشابهی خواهد داشت.
نوع رژیم غذایی مهم است، اما نباید نقش کاهش وزن را نادیده گرفت. شواهد فعلی نشان می دهند که در افراد مبتلا به MASLD و اضافه وزن، کاهش پایدار وزن می تواند چربی کبد و التهاب آن را بهبود دهد.
راهنمای EASL توصیه می کند کاهش وزن حداقل 5 درصد می تواند به کاهش چربی کبد کمک کند، کاهش 7 تا 10 درصد می تواند برای بهبود التهاب مفید باشد و کاهش وزن بیش از 10 درصد ممکن است مزایای بیشتری برای فیبروز داشته باشد.
بنابراین حتی اگر فرد نتواند رژیم بسیار محدودکننده ای مانند کتوژنیک را ادامه دهد، کاهش وزن پایدار و اصلاح کیفیت رژیم غذایی همچنان اهمیت زیادی دارد.
رژیم کتوژنیک یک رژیم بسیار محدودکننده است و حذف یا کاهش شدید بسیاری از منابع کربوهیدرات را به همراه دارد. به همین دلیل، اجرای آن برای همه افراد آسان نیست و ممکن است از نظر پایبندی بلندمدت چالش هایی ایجاد کند.
از طرف دیگر، کبد چرب دلایل و شرایط متفاوتی دارد و ممکن است فرد همزمان دیابت، بیماری قلبی، مشکلات کلیوی یا سایر شرایط پزشکی داشته باشد. بنابراین انتخاب رژیم غذایی بهتر است بر اساس وضعیت فرد، داروهای مصرفی، اهداف کاهش وزن و توانایی ادامه رژیم انجام شود.
به همین دلیل، شروع یک رژیم بسیار کم کربوهیدرات برای درمان کبد چرب بدون ارزیابی پزشکی و تغذیه ای تصمیم مناسبی نیست.
وقتی میزان کاهش وزن مشابه باشد، نوع رژیم غذایی ممکن است روی برخی شاخص های متابولیکی و میزان چربی کبد تاثیر متفاوتی داشته باشد. در این مطالعه، رژیم کتوژنیک بیشترین کاهش چربی کبد و بهترین بهبود را در برخی شاخص های مربوط به پیش دیابت نشان داد.
اما این نتیجه هنوز برای اعلام «برتری قطعی کتوژنیک» کافی نیست. مطالعه کوچک و کوتاه مدت بوده و برای مشخص شدن اثرات طولانی مدت، ایمنی و میزان پایبندی به این رژیم، تحقیقات بیشتری لازم است.
در حال حاضر، مهم ترین اصول تغذیه برای مدیریت کبد چرب شامل کاهش وزن در صورت اضافه وزن، افزایش کیفیت رژیم غذایی، کاهش قندهای افزوده و غذاهای فوق فرآوری شده، فعالیت بدنی منظم و انتخاب الگویی است که فرد بتواند در بلندمدت به آن پایبند بماند. راهنمای فعلی MASLD نیز همچنان بر این اصول تاکید دارد.
کتوژنیک در یک کارآزمایی جدید نتایج بسیار امیدوارکننده ای برای کاهش چربی کبد و بهبود برخی شاخص های متابولیکی نشان داده است، اما هنوز برای تبدیل شدن به رژیم برتر برای همه افراد مبتلا به کبد چرب به شواهد بیشتری نیاز دارد.
اولین دیدگاه را شما بنویسید