سپتامبر 21, 2026
0
0
پژوهشگران در یک مطالعه انسانی اولیه، روش جدیدی را برای درمان پوکی استخوان آزمایش کرده اند که در آن از سلول های بنیادی خود بیمار استفاده می شود. در این روش، سلول های بنیادی مزانشیمی از مغز استخوان فرد گرفته می شوند، در آزمایشگاه تغییراتی روی سطح آنها ایجاد می شود و سپس دوباره به بدن همان بیمار بازگردانده می شوند.
نتایج اولیه این مطالعه توجه زیادی را به خود جلب کرده است. شرکت کنندگان پس از درمان، کاهش قابل توجهی در تعداد شکستگی های ناشی از پوکی استخوان نشان دادند و در برخی بررسی ها نیز افزایش بافت استخوانی و تراکم استخوان ترابکولار مشاهده شد. با این حال، این روش هنوز یک درمان آزمایشی محسوب می شود و برای مشخص شدن میزان اثربخشی آن به مطالعات بزرگ تر نیاز است.
پوکی استخوان بیماری مزمنی است که در آن تعادل طبیعی میان تخریب و ساخت استخوان به هم می خورد. در نتیجه، استخوان به تدریج تراکم و استحکام خود را از دست می دهد و احتمال شکستگی افزایش پیدا می کند. این بیماری به ویژه در سنین بالاتر و پس از یائسگی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
مشکل اصلی پوکی استخوان این است که کاهش استحکام استخوان ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت مشخصی ادامه داشته باشد. بسیاری از افراد زمانی متوجه بیماری می شوند که یک شکستگی ناشی از ضربه ای نسبتا خفیف اتفاق افتاده است.
برآوردهای جهانی نشان می دهد پوکی استخوان با میلیون ها شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان در سال ارتباط دارد. همین موضوع باعث شده پژوهشگران به دنبال درمان هایی باشند که علاوه بر کاهش سرعت تخریب استخوان، بتوانند روند بازسازی آن را نیز تقویت کنند.
ایده اصلی این درمان بر استفاده از سلول های بنیادی مزانشیمی یا MSC استوار است. این سلول ها در مغز استخوان وجود دارند و توانایی تبدیل شدن به انواع مختلفی از سلول ها، از جمله سلول های سازنده استخوان یا استئوبلاست ها، را دارند.
با این حال، استفاده از MSC ها به صورت معمول یک مشکل مهم دارد. هنگامی که سلول ها در آزمایشگاه تکثیر می شوند و سپس از طریق تزریق وریدی به بدن بازگردانده می شوند، لزوما به اندازه کافی به محل مورد نظر، یعنی بافت استخوان و مغز استخوان، هدایت نمی شوند.
پژوهشگران برای حل این مشکل، سطح سلول ها را با روشی موسوم به ویرایش گلیکوکالیکس تغییر دادند. هدف از این تغییر، افزایش توانایی سلول ها برای حرکت به سمت بافت استخوانی بود. یکی از مولکول های مهم در این فرایند sLeX است که به هدایت سلول ها به سمت مغز استخوان کمک می کند.
این پژوهش در قالب یک مطالعه فاز 1 روی 10 زن مبتلا به پوکی استخوان پیشرفته انجام شد. شرکت کنندگان بین 51 تا 72 سال سن داشتند و پژوهشگران آنها را در مجموع حدود شش سال پس از درمان پیگیری کردند.
در ابتدای کار، از ناحیه لگن هر فرد نمونه مغز استخوان گرفته شد. سپس سلول های بنیادی مزانشیمی از این نمونه جدا و در آزمایشگاه تکثیر شدند. در مرحله بعد، تغییرات مورد نظر روی سطح سلول ها ایجاد شد تا توانایی آنها برای هدف گیری بافت استخوان افزایش پیدا کند.
در نهایت، سلول های اصلاح شده از طریق تزریق وریدی دوباره به همان فرد بازگردانده شدند. بنابراین، برخلاف درمان هایی که از سلول های فرد دیگری استفاده می کنند، سلول های این روش از بدن خود بیمار تهیه شده بودند.
یکی از جالب توجه ترین یافته های مطالعه، تغییر تعداد شکستگی های ناشی از شکنندگی استخوان بود. پژوهشگران میزان شکستگی ها را در دو سال پیش از درمان با دو سال پس از تزریق سلول های اصلاح شده مقایسه کردند.
در این مقایسه، میزان بروز شکستگی از حدود 8 مورد در سال به حدود 0.5 مورد در سال کاهش پیدا کرد. پژوهشگران این تغییر را معادل حدود 94 درصد کاهش در شکستگی های ناشی از شکنندگی استخوان گزارش کردند.
یکی از دلایلی که این پژوهش مورد توجه قرار گرفته، این است که پژوهشگران تنها به تعداد شکستگی ها اکتفا نکردند و برخی شاخص های مربوط به بافت استخوان را نیز بررسی کردند.
نمونه برداری از بافت استخوان که حدود 120 روز پس از تزریق انجام شد، در 7 نفر از 10 شرکت کننده افزایش میانگین سطح بافت استخوانی را نشان داد. علاوه بر این، تصویربرداری ها افزایش تراکم استخوان ترابکولار را نشان دادند.
استخوان ترابکولار بخش اسفنجی و شبکه ای استخوان است که فعالیت متابولیکی بالایی دارد و در روند پوکی استخوان می تواند زودتر از بخش متراکم استخوان دچار تغییر شود. به همین دلیل، مشاهده تغییرات در این بخش می تواند برای بررسی اثرات بازسازی کننده درمان اهمیت داشته باشد.
بخش مهمی از درمان های فعلی پوکی استخوان بر کاهش سرعت از دست رفتن استخوان یا تحریک تشکیل استخوان تمرکز دارند. انتخاب درمان نیز به عواملی مانند میزان خطر شکستگی، سن، سابقه شکستگی و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
روش سلول بنیادی آزمایش شده در این مطالعه، رویکرد متفاوتی را دنبال می کند. هدف آن تنها کنترل روند بیماری نیست، بلکه تلاش می کند از ظرفیت سلول های خود بدن برای ایجاد یک پاسخ بازسازی کننده در بافت استخوان استفاده کند.
این تفاوت باعث شده پژوهشگران این رویکرد را بخشی از مسیر احتمالی حرکت از درمان های صرفا دارویی به سمت پزشکی بازساختی بدانند. البته این ایده هنوز باید در مطالعات بالینی گسترده تر آزمایش شود و نمی توان از نتایج فعلی، جایگزینی درمان های استاندارد را نتیجه گرفت.
مطالعه جدید روی سلول های بنیادی مزانشیمی خود بیماران، چشم انداز تازه ای را برای درمان پوکی استخوان مطرح کرده است. در این روش، سلول های مغز استخوان بیمار در آزمایشگاه اصلاح می شوند تا توانایی بیشتری برای رسیدن به بافت استخوانی داشته باشند و سپس به بدن همان فرد بازگردانده می شوند.
در مطالعه 10 زن مبتلا به پوکی استخوان پیشرفته، شکستگی های ناشی از شکنندگی استخوان در مقایسه میان دو سال پیش و دو سال پس از درمان حدود 94 درصد کاهش یافت و در بخشی از شرکت کنندگان شواهدی از افزایش بافت و تراکم استخوان مشاهده شد. با این حال، کوچک بودن مطالعه و نبود گروه کنترل اجازه نمی دهد این نتایج را به تمام بیماران تعمیم دهیم.
اولین دیدگاه را شما بنویسید